Het verhaal van Smeetsland

Smeetsland is een uniek stukje Rotterdam gelegen tussen de wijk Vreewijk en de nieuwere buurten van de wijk Lombardijen waar ook Smeetsland ondervalt.
Smeetsland is tot stand gekomen na het bombardement op Rotterdam in 1940 toen veel woningen vernield werden.

Het Regeringscommissariaat voor de Wederopbouw deed in 1940 een verzoek aan de randgemeenten van Rotterdam, t.w. Overschie, IJsselmonde en Vlaardingen om in totaal 1200 nieuwe woningen te bouwen voor de dakloze gezinnen.
Voor het bouwen van ongeveer 500 semi-permanente woningen was de keuze gevallen op het terrein van de Gemeente IJsselmonde in de polder Dirk Smeetsland-Mr.Arend van der Woudensland.
Op 2 oktober 1940 begint een procedure tot onteigening van de grond, er stond nog een boerderij die bewoond werd door J.Vrijlandt. Deze werd uitgekocht voor fl.228,22.
De eerste steen werd gelegd op 18 december 1940 door burgemeester Hazenberg van IJsselmonde. Hij metselde een steen in de muur van het pand Jan Vrijlandtsingel 80.

Er wordt in een hoog tempo gebouwd, het meeste bouwmateriaal werd per schip aangevoerd in het Zuiddiep en per sleperswagen naar het bouwterrein gebracht.
Hiervoor werden 25 paarden gebruikt.
Uiteindelijk werden er 515 woningen, 10 winkels en 29 rijwielbergplaatsen gebouwd.

De eerste woningen werden opgeleverd in mei 1941 en de gemiddelde huur bedroeg fl.5,00 per week. Een aantal bewoners van het eerste uur wonen nu nog in Smeetsland.
Met weemoed denken we terug aan de winkeltjes van schoenmaker Egeter en Jan van de Wijden, fa.van Berkel, groenteboer Hogendoorn, kruidenier Snelleman, waterstoker de Laet, Ben de kapper, bakker Bram van de Windt later caféhouder aan de Ogierssingel, sigarenwinkel Hennekes, schillenboer Rij, melkboer Visser met gortepap & erwtensoep en Mien en Ger Wessel met de viswagen. (Plaatje 1e Opbouwstraat, plaatje 2e Opbouwstraat)
Er was ook een bibliotheek die later is overgenomen door de rijdende bibliotheek van Driel

In Smeetsland was een bloeiend verenigingsleven zoals voebalvereniging Smeetsland, een reisvereniging, De Zuider Jeugdhaven, een vrouwenvereniging genaamd de Tutteclub, een wandelsportvereniging o.l.v. mevrouw van de Graaf, duivensportvereniging Zuid en de speeltuinvereniging, welke nog bestaat.
Het katholieke vormingswerk o.l.v. pater van Dongen was gehuisvest in een huis aan de Ogierssingel, later in clubhuis Ricardo.

De sociale controle was in die tijd groot, maar ook de burenhulp. Niemand hoefde kou of honger te lijden en bij ziekte of geboorte was de bereidheid groot om elkaar te helpen.

Met de jaren kwamen ook de gebreken zoals grondverzakking waardoor de meeste bewoners veel wateroverlast ondervonden.
Zo werden gedeeltes van de 1e en 2e Opbouwstraat gesloopt; later volgde ook de Mr.Arend van der Woudenslaan.
Toen Lombardijen gebouwd moest worden, eind jaren '50, verdween er een groot stuk van Smeetsland, hetgeen een enorme inbreuk op het rustige bestaan van Smeetsland had.
Het onderhoud van de overgebleven huizen werd minimaal en de leegkomende huizen werden niet meer verhuurd, de wijk dreigde te verpauperen en er waren zelfs sloopplannen.

De buurtgroep ging, met behulp van studenten van de bouwacademie, zelf plannen ontwerpen. Tegen de wens van verschillende gemeentelijke diensten en van de huisbaas 'het Gemeentelijk Woning Bedrijf Rotterdam' wist de buurtgroep via politieke besluitvorming de sloopplannen tegen te houden. Het licht werd zelfs op groen gezet om de huizen een opknapbeurt te geven.
Dit werd een grandioze facelift, de huizen werden voorzien van isolatie en dubbele ramen en een ventilatiesysteem. De buitenkant werd wit en ramen en deuren voorzien van vrolijke kleuren. De voltooiing van de renovatie werd in 1989 gevierd met een geweldig feest waar veel herinneringen werden opgehaald.
"Het Dorp" zoals Smeetsland in de volksmond wordt genoemd , kon weer jaren mee en bestaat nu, in 2004, 63 jaar.

De eerste rij huizen van de Ogierssingel, nummer 2-26, kon niet meer opgeknapt worden en werd gesloopt.

Uit "Smeetsland 1941-1991"

In 1994 werd besloten dat er meerdere huizen aan de Ogierssingel gesloopt moesten worden en een nieuwbouwproject werd in gang gezet.
In april 1994 verscheen een advertentie in o.a. "Het Zuiden" en in "Zuiderpost" met de kop 'Wie wil een luxe huur- of koopwoning in Vreewijk of Lombardijen', waarin de belangstelling naar oa. koopwoningen aan de Ogierssingel werd gepeild. Bij gebleken belangstelling zouden de globale plannen verder worden uitgewerkt.
Wij, Arnold & Marijke Cremer, waren erg enthousiast over deze plannen en schreven ons direct in. Het aantal geïnteresseerden was groot!! Een toewijzingsvolgorde zou gehanteerd gaan worden.
De plannen werden in oktober bij de gemeente ter goedkeuring ingediend.
In december ontvingen wij het blije nieuws dat één van de woningen aan ons was toegewezen. Op 17 januari 1995 was de koop een feit en brak voor ons een spannende en mooie tijd aan.

Op dinsdag 25 april 1995 ging de 1e paal van het nieuwbouwproject Ogierssingel-1e Opbouwstraat-2e Opbouwstraat, totaal 58 woningen, de grond in.
Aan de Ogierssingel zouden 26 koopwoningen komen met er achter 32 huurwoningen.
De bouw, naar een ontwerp van architect Ton Voets, vond plaats onder de verantwoordelijkheid van de Woningbouwvereniging Vreewijk-Lombardijen.
Het was de bedoeling dat de huizen eind 1996 werden opgeleverd.

Wij woonden op dat moment op een steenworp afstand, aan de Spinozaweg en konden elke stap dagelijks volgen èn deden dat ook.
De bouw ging, mede door het zachte weer, erg voorspoedig en begin 1996 betrokken de 1e bewoners hun nieuwe huis aan de Ogierssingel.
Ons huis was helaas nog niet opgeleverd en dankzij veel vocht, regen en sneeuw, moesten wij nog 4 lange maanden wachten voordat het voor ons ook zover was:
De opleverdatum was 11 april 1996 en negen dagen later, 20 april 1996, verhuisden wij naar ons mooie pand aan de Ogierssingel.

Uit eigen Cremer-archief

Ons Dorp, sociaal monument of rijp voor sloop?

In de zomer van 2001 maakten bewoners van Smeetsland zich opnieuw zorgen over de toekomst van hun wijk en de eigen woonsituatie. De woningbouwcorporatie Com.Wonen wilde hun woningen slopen omdat deze niet meer zouden voldoen aan de huidige kwaliteitseisen: de woningen waren te klein en er was sprake van vocht en verzakking.
Dit plan bracht veel onrust bij de bewoners. Door de aangekondigde sloop zou de buurt qua leefbaarheid in een negatieve spiraal terecht kunnen komen, terwijl het leefklimaat in Smeetsland juist erg gewaardeerd werd. De bewoners voelden zich er thuis.
Velen woonden er al jaren en er was een hecht sociaal netwerk aanwezig. Daarbij was de prijs/kwaliteitsverhouding van de woningen een belangrijk pluspunt: voor een 'eigen' woning met een tuin betaalde men een relatief lage huur
De meningen van de Buurtbewonersgroep en de woningbouwcorporatie liepen in die periode dan ook erg uiteen. Daardoor was er nauwelijks overleg en door wantrouwen en onenigheid was de kans groot dat er voor bewoners en woningbouwcorporatie een moeilijke tijd zou aanbreken.
De hulp van "De Werkplaats" werd ingeroepen om een intermediaire rol te vervullen. Er werden door deze organisatie met de woningbouwcorporatie en de actieve Buurtbewonersgroep afspraken gemaakt om een 'praattraject' te organiseren. De kern van dit traject bestond uit een groot aantal bijeenkomsten, waarin beide partijen het over het wonen en leven in Smeetsland hadden "nu en in de toekomst".
Tijdens het praattraject werd ook aan buitenstaanders gevraagd om bijdragen te leveren. Zo kreeg architect Jan Weeda opdracht om een aantal onafhankelijke onderzoeken uit te voeren naar de technisch en bouwkundige kwaliteit en de vochtproblematiek van de woningen.
Om de waardering van de bewoners over wonen en leven in Smeetsland gestalte te geven, maakten videomaker Frank-Jan Kat en journaliste Annemarie Sour de video 'Smeetsland ons Dorp, sociaal monument of rijp voor sloop?'.

Uit http://www.dewerkplaats.nl/smeetsland.htm

In de zomer van 2003 werden een aantal belangrijke besluiten genomen over de toekomst van Smeetsland. De nieuwe plannen voor Smeetsland werden uitgewerkt en aan de bewoners gepresenteerd:

De 'driehoek' bestaande uit de 1e Opbouwstraat (2 t/m 22) , 2e Opbouwstraat (3t/m 23 + 2 t/m 14) en de Molenvliet (31 t/m 51) wordt nieuwbouwlocatie.
Dit betekent dat deze woningen gesloopt gaan worden.
De rest van Smeetsland wordt tenminste tot 2010 niet gesloopt.
De plannen voor herhuisvesting en de nieuwbouwplannen voor de driehoek worden in nauw overleg met bewoners uit Smeetsland uitgewerkt. Het is de bedoeling dat de nieuwbouwplannen goed aansluiten bij de woonwensen van de Smeetslanders.
In de woningen die blijven staan , zullen de ventilatie en de verwarming worden verbeterd, omdat deze woningen erg vochtig zijn.

De grootste groep bewoners uit de driehoek wil in Smeetsland blijven wonen. De redenen die ze hiervoor noemen zijn vooral:
- dichtbij verzorgers/buren willen blijven wonen.
- de aantrekkelijkheid van de lage huur van de woningen in Smeetsland.
- de sociale omgeving van 'het dorp'.
Verder gaat een relatief grote groep bewoners naar Vreewijk verhuizen.
Het herhuisvestingsproces is natuurlijk een emotionele gebeurtenis.

Zodra de bewoners verhuizen en de woningen leeg komen te staan, wordt er voor gezorgd dat de lege woningen in de driehoek goed worden afgesloten. De woningen worden dichtgeplankt en de ramen worden dichtgemetseld.

Uit "Nieuwsbrief voor alle bewoners van Smeetsland december 2003"

In juni komt de sloop weer wat naderbij: er worden op 11 juni hekken rondom de leegstaande woningen geplaatst. Omwonenden ontvangen een schrijven waarin de reden hiervan wordt uitgelegd:
Bij het vooronderzoek van de sloop is helaas geconstateerd dat er bij de renovatie van Smeetsland in het verleden in geringe mate asbesthoudend materiaal is gebruikt.
Het gaat hierbij om de minst schadelijke soort asbest, die in een lage concentratie aanwezig is in een deel van de golfplaten van het dak. Deze soort asbest is volgens de deskundigen niet schadelijk als het materiaal niet beschadigd wordt door boren, schuren, scheuren etc.

Omdat gebleken is dat de te slopen woningen soms worden gebruikt als speelterrein of om materialen te verzamelen, is besloten om vooruitlopend op de daadwerkelijke sloop de asbestsanering uit te voeren. Dit start op 16 juni 2004.
Op de Molenvliet zijn nog twee woningen en in de 1e Opbouwstraat zijn nog drie huizen bewoond. Deze woningen blijven bij deze werkzaamheden geheel intact, inclusief de direct naastgelegen woningen. De bewoners verblijven daarmee ook op voldoende afstand van de werkzaamheden.

Uit een extra schrijven van Com.Wonen aan de bewoners van de omliggende woningen van de te slopen woningen in "de Driehoek", d.d. 10 juni 2004

In augustus valt de 1e hamer op de huizen en wordt er gestart met de sloop.
De 2 woningen op de Molenvliet en de 3 huizen in de 1e Opbouwstraat zijn nog steeds bewoond.

De gehele sloop staat gepland voor een periode van 6 tot 8 weken.
Begin september verlaten de bewoners aan de Molenvliet hun woning en worden deze huizen snel afgebroken. De Molenvliet is er klaar voor, opgeruimd en netjes:

En dan gaat de sloop opeens erg hard, de 2e Opbouwstraat gaat plat en vanaf 19 september 2003 is ook huisnummer 10 verdwenen en ligt ook deze straat er verlaten bij.

19-09-04 03-10-04

03-10-04

En dan is het wachten op het vertrek van de bewoners van de 3 huizen aan de 1e Opbouwstraat.

En dat wachten duurt en duurt en duurt. En dan lijkt het er begin december op dat de huizen leegstaan. En dat klopt!
Op donderdag 16 december klinkt in de vroege en nog donkere uurtjes weer het geluid van vallend puin. De laatste huizen van de driehoek worden omver geduwd en op 17 december ligt het terrein helemaal braak.

Alles is weg en alle bewoners van de driehoek vieren hun kerst nu op een nieuwe plek. Zullen ze daar blij (mee) zijn???

Uit eigen Cremer-archief

En nu???

Alles is gedaan met de grootst mogelijke zorg en de omwonenden zijn steeds goed geïnformeerd. En zo gaat het ook verder.
Samen met een deel van de bewoners en terugkeerders is een bewonersadvies opgesteld over wat er teruggebouwd zou kunnen worden. Op basis hiervan is een stedenbouwkundige schets gemaakt door Edwin Prinsen.
Deze schets wordt nu besproken met de dS+V van de gemeente Rotterdam. Na goedkeuring zal de deelgemeente IJsselmonde de stedenbouwkundige randvoorwaarden vaststellen, nadat Com.wonen de omwonenden heeft geïnformeerd op een informatieavond.

De huizen in het noordelijk deel (boven de Mr.Arend van der Woudenslaan) blijven nog wat langer staan. Deze worden vanaf 2010 gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Momenteel wordt gewerkt aan een bescheiden verbetering van het binnenklimaat door het plaatsen van ventilatieroosters. Ook zijn de bewoners in de gelegenheid gesteld om (eenmalig) een cv te laten plaatsen; hier tegenover staat wel een huurverhoging. Binnenkort worden de bewoners van Smeetsland via een nieuwsbrief van Com.wonen wat uitgebreider geïnformeerd over alle ontwikkelingen.

Uit 'Nieuwsbrief Lombardijen', jaargang 1- nummer 2 - december 2004

En dan ...........blijft het heel lang stil en ligt het terrein te wachten te wachten ..... en ik ook wacht nieuwsgierig op het vervolg .....

In de Nieuwsbrief Lombardijen jaargang 3, nummer 1, juni 2006, vind ik dan eindelijk de 1e plannen:

"Driehoek Smeetsland
Voor het gebied de driehoek Smeetsland ontwikkelt Com·wonen een nieuwbouwplan. De driehoek is het braakliggend gebied dat ligt tussen de 1^e Opbouwstraat, de Molenvliet en de Anthony Tykenstraat. Het plan bestaat uit circa 50 woningen zowel huur als koopwoningen, waarvan er ongeveer 20 geschikt zijn voor ouderen.

Dit project bevindt zich in de definitiefase. De stedenbouwkundige randvoorwaarden zijn medio februari in een wijkbijeenkomst nader toegelicht. De stedenbouwkundige randvoorwaarden zijn de eisen waaraan het ontwerp van de bouwblokken en de inrichting van de buitenruimte moet voldoen. De voorwaarden die tijdens de wijkbijeenkomst zijn gepresenteerd zijn daarna door de deelraad vastgesteld."